Istanbul Protocol to podręcznik United Nations dotyczący skutecznego badania i dokumentowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Większość tego, co mówi osobom niebędącym specjalistami, dotyczy powściągliwości.
Oceny medycznej dokonuje wykwalifikowany pracownik medyczny. Nie prowadzący dochodzenie, nie członek stowarzyszenia, nie wolontariusz z kamerą. Osoba niebędąca pracownikiem medycznym dokumentuje dwie rzeczy: to, co dana osoba decyduje się powiedzieć, oraz to, co jest widoczne bez jakiegokolwiek badania.
Nie badaj. Nie proś nikogo o rozebranie się, odsłonięcie odzieży ani o pokazanie obrażenia na intymnej części ciała. Nie dotykaj. Osoba, która została napadnięta podczas zatrzymania, już raz utraciła kontrolę nad swoim ciałem.
Opisuj, nie diagnozuj. „Czerwonobrązowe znamię o owalnym kształcie, o średnicy około trzech centymetrów, na zewnętrznej stronie lewego przedramienia” to opis, który może zapisać każdy. „Oparzenie od papierosa” to wniosek kliniczny, a zapisanie go zmienia użyteczny zapis w zapis budzący spory. Ocena, czy obrażenie jest zgodne z tym, co opisuje dana osoba, jest oceną, której dokonanie Istanbul Protocol zastrzega dla wyszkolonego pracownika medycznego.
Najpierw zgoda, potem fotografie, i w tej kolejności. Fotografie obrażeń danej osoby wykonuje się wyłącznie za jej świadomą zgodą, wyrażoną swobodnie po poinformowaniu jej, dokąd trafią obrazy i kto je zobaczy, i wyłącznie w sposób zachowujący godność. Zgoda na fotografowanie nie jest zgodą na publikację.
Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed dokumentacją. W przypadku osoby, która nadal jest zatrzymana, nadal przebywa w kraju lub nadal pozostaje w zasięgu osób, które tego dokonały, dokument zawierający jej nazwisko stanowi zagrożenie. Zapytaj, czego się obawia, zapisuj tylko to, co jest niezbędne, przechowuj dokument w postaci zaszyfrowanej i nie przenoś go przez granicę bez zastanowienia się, kto odczytuje urządzenia na tej granicy.
Brak śladów niczego nie dowodzi. Wiele metod wybiera się właśnie dlatego, że nie pozostawiają żadnych śladów — duszenie, wymuszona pozycja, zimno, pozbawianie snu, groźby, upokorzenie seksualne. Zapis, w którym odnotowano „brak widocznych obrażeń” i na tym poprzestano, udokumentował skuteczność tej metody.
Zgony w zatrzymaniu podlegają zasadom określonym w Minnesota Protocol: postępowanie wyjaśniające powinno być szybkie, skuteczne, niezależne, bezstronne i przejrzyste, a państwo ma obowiązek złożyć wyjaśnienia.
Źródło. OHCHR, Istanbul Protocol: Manual on the Effective Investigation and Documentation of Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (revised), https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/publications/2022-06-29/Istanbul-Protocol_Rev2_EN.pdf ; OHCHR, The Minnesota Protocol on the Investigation of Potentially Unlawful Death, https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Publications/MinnesotaProtocol.pdf ; The Murad Code, https://www.muradcode.com/murad-code
Czym to nie jest. Stowarzyszenie nie prowadzi dochodzeń, nie bada nikogo i nie poświadcza, że kogokolwiek poddano torturom. Ma to na celu zapewnienie, aby członek obecny na miejscu nie zniszczył tego, czego właściwy organ potrzebowałby później.