Το Istanbul Protocol είναι το εγχειρίδιο των United Nations για την αποτελεσματική έρευνα και τεκμηρίωση των βασανιστηρίων και άλλης σκληρής, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης. Το μεγαλύτερο μέρος όσων αναφέρει προς ένα μη ειδικό αφορά τον περιορισμό.
Η ιατρική αξιολόγηση πραγματοποιείται από καταρτισμένο κλινικό ιατρό. Όχι από έναν ερευνητή, όχι από μέλος μιας ένωσης, όχι από εθελοντή με κάμερα. Ένας μη κλινικός επαγγελματίας καταγράφει δύο πράγματα: όσα επιλέγει να πει το άτομο και όσα είναι ορατά χωρίς καμία απολύτως εξέταση.
Μην εξετάζετε. Μην ζητήσετε από κανέναν να γδυθεί, να σηκώσει ρούχα ή να σας δείξει έναν τραυματισμό σε ευαίσθητο μέρος του σώματος. Μην αγγίζετε. Κάποιος που έχει υποστεί επίθεση ενώ βρισκόταν υπό κράτηση έχει ήδη στερηθεί μία φορά τον έλεγχο του σώματός του.
Περιγράψτε, μην κάνετε διάγνωση. «Ένα ερυθροκάστανο σημάδι, ωοειδές, περίπου τρία εκατοστά σε διάμετρο, στην εξωτερική πλευρά του αριστερού αντιβραχίου» είναι μια περιγραφή που μπορεί να καταγράψει οποιοσδήποτε. «Έγκαυμα από τσιγάρο» είναι κλινικό συμπέρασμα και η καταγραφή του μετατρέπει ένα χρήσιμο αρχείο σε αμφισβητούμενο. Το κατά πόσον ένας τραυματισμός συνάδει με όσα περιγράφει το άτομο είναι αξιολόγηση που το Protocol επιφυλάσσει για καταρτισμένο κλινικό ιατρό.
Συναίνεση, κατόπιν φωτογραφίες, και με αυτή τη σειρά. Οι φωτογραφίες των τραυματισμών ενός ατόμου λαμβάνονται μόνο με ενημερωμένη συναίνεση, η οποία δίνεται ελεύθερα αφού το άτομο ενημερωθεί για το πού θα καταλήξουν οι εικόνες και ποιος θα τις δει, και μόνο με τρόπο που διαφυλάσσει την αξιοπρέπεια. Η συναίνεση για φωτογράφιση δεν αποτελεί συναίνεση για δημοσίευση.
Η ασφάλεια προηγείται της καταγραφής. Για κάποιον που εξακολουθεί να τελεί υπό κράτηση, να βρίσκεται στη χώρα ή να είναι ακόμη προσβάσιμος από τα άτομα που το έκαναν, ένα έγγραφο που περιέχει το όνομά του αποτελεί κίνδυνο. Ρωτήστε τι φοβάται, καταγράψτε μόνο ό,τι είναι απαραίτητο, αποθηκεύστε το κρυπτογραφημένο και μην το μεταφέρετε πέρα από σύνορα χωρίς να σκεφτείτε ποιος διαβάζει τις συσκευές σε εκείνα τα σύνορα.
Η απουσία σημαδιών δεν αποδεικνύει τίποτα. Πολλές μέθοδοι επιλέγονται ακριβώς επειδή δεν αφήνουν κανένα — ασφυξία, στάση του σώματος, ψύχος, στέρηση ύπνου, απειλές, σεξουαλικός εξευτελισμός. Μια καταγραφή που σημειώνει «δεν υπάρχουν ορατοί τραυματισμοί» και σταματά έχει τεκμηριώσει την επιτυχία της μεθόδου.
Οι θάνατοι υπό κράτηση διέπονται από το Minnesota Protocol: μια έρευνα που είναι άμεση, αποτελεσματική, ανεξάρτητη, αμερόληπτη και διαφανής, καθώς και υποχρέωση του κράτους να δώσει εξηγήσεις.
Πηγή. OHCHR, Istanbul Protocol: Manual on the Effective Investigation and Documentation of Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (revised), https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/publications/2022-06-29/Istanbul-Protocol_Rev2_EN.pdf ; OHCHR, The Minnesota Protocol on the Investigation of Potentially Unlawful Death, https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Publications/MinnesotaProtocol.pdf ; το Murad Code, https://www.muradcode.com/murad-code
Τι δεν είναι αυτό. Η ένωση δεν διερευνά, δεν εξετάζει κανέναν και δεν πιστοποιεί ότι οποιοσδήποτε βασανίστηκε. Αυτό υπάρχει ώστε ένα μέλος που είναι παρόν να μην καταστρέψει ό,τι θα χρειαστεί αργότερα μια αρμόδια αρχή.