Incubatie is de tijd tussen het moment waarop de bacterie het lichaam binnendringt en het eerste symptoom. Bij pest is die kort.
- Builenpest: gewoonlijk 2 tot 6 dagen volgens de World Health Organization en het European Centre for Disease Prevention and Control; de United States Centers for Disease Control and Prevention geven 2 tot 8 dagen.
- Longpest: 1 tot 3 dagen, en het kan minder dan 24 uur zijn.
- Septikemische pest: niet goed gedefinieerd; waarschijnlijk binnen enkele dagen na blootstelling.
- Elke vorm: de World Health Organization geeft een algemeen bereik van 1 tot 7 dagen. Wanneer artsen naar blootstelling vragen, tellen ze 10 dagen terug, voor de zekerheid.
In de praktijk: als er 10 dagen zijn verstreken sinds de laatst mogelijke blootstelling en u zich goed voelt, wordt pest door die blootstelling niet langer verwacht.
Hoe het begint — bij elke vorm hetzelfde. Plotseling. Iemand die zich 's ochtends goed voelde, heeft 's avonds hoge koorts, koude rillingen, hevige hoofdpijn, spierpijn en uitgesproken zwakte. Er kunnen misselijkheid, braken, buikpijn of diarree optreden. In de eerste uren lijkt het op een zware griep, en precies daarin zit de moeilijkheid.
Wat builenpest onderscheidt: de bubo. Tegelijk met de koorts, of kort daarna, zwelt één lymfeklier op — meestal in de lies, anders in de oksel of de hals, aan de kant van het lichaam waar de bacterie is binnengedrongen. Deze is:
- zeer pijnlijk — de World Health Organization beschrijft de klier als buitengewoon drukpijnlijk;
- stevig, met een warme, rode huid erboven;
- gewoonlijk enkelvoudig;
- snel: de zwelling ontstaat en groeit binnen enkele uren tot een dag of twee, niet gedurende weken.
Een bubo in de lies wijst op een beet aan het been. Een bubo in de oksel wijst op de hand of arm — bijvoorbeeld na het hanteren van een dier. Soms is er een kleine blaar of zweer op de plaats waar de vlo heeft gebeten.
Wat longpest onderscheidt: de borstkas. Koorts, hoofdpijn en zwakte komen eerst. Daarna, binnen ongeveer een dag, hoesten, pijn op de borst en toenemende kortademigheid. Het sputum is aanvankelijk waterig en vervolgens met bloed gestreept. De toestand van de persoon verslechtert per uur.
Wat septikemische pest onderscheidt. Vaak helemaal niets plaatselijks: koorts, koude rillingen, extreme zwakte, buikpijn. Later bloedingen in de huid en zwart worden van de vingers, de tenen of het puntje van de neus.
Waarvoor het wordt aangezien. Griep. Een gewone ontstoken lymfeklier na een wond of een krab. Kattenkrabziekte. Tularemie. Appendicitis, wanneer de opgezwollen lymfeklieren zich in de buik bevinden. Elke ernstige longontsteking. Aan het bed kan een arts longpest niet onderscheiden van een andere ernstige longontsteking — daarom is de voorgeschiedenis van blootstelling die u meebrengt net zo belangrijk als de symptomen.
Bron. WHO, Plague fact sheet, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/plague ; WHO, Manual for plague surveillance, diagnosis, prevention and control (2024), section 3, https://www.who.int/publications/i/item/9789240090422 ; United States Centers for Disease Control and Prevention, Signs and symptoms of plague, https://www.cdc.gov/plague/signs-symptoms/index.html ; European Centre for Disease Prevention and Control, Factsheet about plague, https://www.ecdc.europa.eu/en/plague/facts
Wat dit niet is. Ter lezing, geen medisch advies. Een lijst van verschijnselen is geen diagnose; alleen een arts en een laboratorium kunnen pest bevestigen of uitsluiten.