L-inkubazzjoni hija ż-żmien bejn il-mument meta l-batterju jidħol fil-ġisem u l-ewwel sintomu. Għall-pesta tkun qasira.
- Pesta bubonika: normalment minn 2 sa 6 ijiem skont il-World Health Organization u l-European Centre for Disease Prevention and Control; l-United States Centers for Disease Control and Prevention jagħtu minn 2 sa 8 ijiem.
- Pesta pulmonari: minn 1 sa 3 ijiem, u tista’ tkun ta’ inqas minn 24 siegħa.
- Pesta settiċemika: mhijiex definita sew; probabbilment fi żmien ftit jiem mill-esponiment.
- Kwalunkwe forma: il-World Health Organization tagħti firxa ġenerali ta’ minn 1 sa 7 ijiem. Meta t-tobba jistaqsu dwar l-esponiment, huma jgħoddu lura 10 ijiem, biex ikunu fuq in-naħa sigura.
Fil-prattika: jekk ikunu għaddew 10 ijiem mill-aħħar esponiment possibbli u int qed tħossok tajjeb, il-pesta minn dak l-esponiment ma tibqax mistennija.
Kif tibda — l-istess f’kull forma. F’daqqa waħda. Persuna li filgħodu kienet qed tħossok tajjeb, sa filgħaxija jkollha deni għoli, tertir, uġigħ ta’ ras qawwi, uġigħ fil-muskoli u dgħufija kbira. Jista’ jkun hemm dardir, rimettar, uġigħ fl-addome jew dijarea. Fl-ewwel sigħat tidher qisha influwenza qawwija, u propju din hija d-diffikultà.
X’jiddistingwi l-pesta bubonika: il-bubo. Flimkien mad-deni, jew ftit warajh, ganglion limfatiku wieħed jintefaħ — l-aktar spiss fil-groin, inkella fil-koxxa jew fl-għonq, fuq in-naħa tal-ġisem fejn daħal il-batterju. Huwa:
- uġigħ ħafna — il-World Health Organization tiddeskrivih bħala estremament sensittiv u bl-uġigħ;
- iebes, bil-ġilda fuqu sħuna u ħamra;
- normalment wieħed biss;
- mgħaġġel: jidher u jikber fi żmien ftit sigħat sa ġurnata jew jumejn, mhux matul ġimgħat.
Bubo fil-groin jindika gidma fuq ir-riġel. Bubo fil-koxxa jindika l-id jew id-driegħ — pereżempju wara li tkun ġiet immaniġġjata annimal. Xi kultant ikun hemm infafet żgħir jew ferita fejn tkun gidmet il-briegħed.
X’jiddistingwi l-pesta pulmonari: is-sider. L-ewwel jiġu d-deni, l-uġigħ ta’ ras u d-dgħufija. Imbagħad, fi żmien madwar ġurnata, sogħla, uġigħ fis-sider u qtugħ ta’ nifs li qed jiżdied. Is-sputu jkun likwidu għall-ewwel, imbagħad ikun imtappan bid-demm. Il-persuna tmur għall-agħar ma’ kull siegħa.
X’jiddistingwi l-pesta settiċemika. Ħafna drabi xejn lokali: deni, tertir, dgħufija estrema, uġigħ fl-addome. Aktar tard, fsada fil-ġilda, u is-swaba’ tal-idejn, is-swaba’ tas-saqajn jew il-ponta tal-imnieħer jiswadu.
Ma’ xiex tiġi mħawda. Influwenza. Ganglion limfatiku ordinarju infettat wara ferita jew grif. Marda tal-grif tal-qtates. Tularemija. Appendiċite, meta l-ganglioni minfuħin ikunu ġewwa l-addome. Kwalunkwe pnewmonja severa. Fil-kamra tal-pazjent, tabib ma jistax jiddistingwi l-pesta pulmonari minn pnewmonja severa oħra — u għalhekk l-istorja tal-esponiment li ġġib miegħek hija importanti daqs is-sintomi nfushom.
Sors. WHO, Plague fact sheet, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/plague ; WHO, Manual for plague surveillance, diagnosis, prevention and control (2024), section 3, https://www.who.int/publications/i/item/9789240090422 ; United States Centers for Disease Control and Prevention, Signs and symptoms of plague, https://www.cdc.gov/plague/signs-symptoms/index.html ; European Centre for Disease Prevention and Control, Factsheet about plague, https://www.ecdc.europa.eu/en/plague/facts
X’mhuwiex dan. Qari, mhux parir mediku. Lista ta’ sinjali mhijiex dijanjosi; tabib u laboratorju biss jistgħu jikkonfermaw jew jeskludu l-pesta.