Istnieją trzy istotne drogi zakażenia, a za większość przypadków odpowiada jedna z nich.
Pchła. Większość przypadków dżumy u ludzi zaczyna się od ukąszenia przez pchłę, która wcześniej żerowała na zakażonym gryzoniu. W ciele pchły bakterie się namnażają i blokują jej przewód pokarmowy. Zablokowana pchła nie może prawidłowo się odżywiać, więc gryzie ponownie i ponownie, przekazując bakterie przy każdym ukąszeniu. Ukąszenie pchły prowadzi do dżumy dymieniczej.
Dlaczego martwe gryzonie mają znaczenie. Dzikie gryzonie często przenoszą bakterie, nie chorując. Szczury żyjące w pobliżu ludzi chorują i umierają — a kiedy szczur umiera, jego pchły opuszczają stygnące ciało i szukają najbliższego ciepłego gospodarza. Nagłe wymieranie szczurów jest klasycznym wczesnym ostrzeżeniem, że dżuma występuje w danym miejscu. World Health Organization nazywa to zjawisko "rat fall": więcej niż jeden martwy szczur w domu albo martwe szczury w więcej niż jednym domu, bez obecności trucizny, która mogłaby to wyjaśnić. Ryzyko dla ludzi jest największe podczas takiego wymierania i krótko po nim.
Kontakt z zakażonym zwierzęciem. Bakterie znajdują się we krwi i tkankach zakażonego zwierzęcia. Obdzieranie ze skóry lub rozbiór zwierzęcia gołymi rękami — upolowanego królika, świstaka, susła — umożliwia bakteriom wniknięcie przez drobne uszkodzenia skóry. Jedzenie zakażonego mięsa, które nie zostało dokładnie ugotowane, jest rzadszą drogą zakażenia.
Oddech. Kiedy zakażenie dociera do płuc człowieka, osoba ta kaszle, wydalając kropelki zawierające bakterie, a ktoś znajdujący się blisko niej, kto je wdycha, może bezpośrednio zachorować na dżumę płucną, bez udziału pchły. Jest to jedyny sposób, w jaki dżuma przenosi się z człowieka na człowieka w zwykłym rozumieniu, i wymaga bliskiego kontaktu: wytyczne przyjmują granicę około 2 metrów.
Zwierzęta mogą zakażać w ten sam sposób. Wśród zwierząt domowych najczęściej dotyczy to kotów, które zarażają się dżumą, zjadając zakażone gryzonie, a następnie mogą zakazić właściciela lub lekarza weterynarii.
Co rzadko lub nigdy nie przenosi zakażenia.
- Osoba z dżumą dymieniczą, która nie kaszle, rzadko zakaża kogokolwiek. Ryzyko wiąże się z bezpośrednim kontaktem z ropą z obrzękniętego węzła chłonnego.
- Powierzchnie. Bakteria nie utrzymuje się na suchych, nieożywionych powierzchniach; World Health Organization stwierdza z tego powodu, że dezynfekowanie domów osób chorych na dżumę jest bezcelowe.
Jeden wyjątek, o którym należy pamiętać. Ciało osoby, która zmarła na dżumę, może zakazić osoby, które je myją lub przygotowują do pochówku. Dlatego krewni są proszeni, aby tego nie robić.
Kto jest bardziej narażony.
- Osoby, które polują na dzikie zwierzęta, zastawiają na nie pułapki, obdzierają je ze skóry lub dokonują ich rozbioru.
- Osoby biwakujące, wędrujące lub pracujące na zewnątrz w miejscach, gdzie dżuma występuje u zwierząt.
- Gospodarstwa domowe, w których są szczury lub występuje silne zapchlenie.
- Właściciele kotów i psów, które swobodnie poruszają się po takich terenach i polują.
- Personel weterynaryjny, laboratoryjny i medyczny.
Źródło. WHO, Manual for plague surveillance, diagnosis, prevention and control (2024), sections 2.2–2.6, https://www.who.int/publications/i/item/9789240090422 ; United States Centers for Disease Control and Prevention, How plague spreads, https://www.cdc.gov/plague/causes/index.html ; UK Health Security Agency, Plague: epidemiology, outbreaks and guidance, https://www.gov.uk/guidance/plague-epidemiology-outbreaks-and-guidance
Czym ten tekst nie jest. Tekst służy do czytania, a nie stanowi porady medycznej. Jeżeli organ ochrony zdrowia wyda instrukcje, należy ich przestrzegać.