Il-pesta tiġi kkurata bl-antibijotiċi, u dawn jaħdmu. Il-mediċini huma mediċini ordinarji, li ilhom jintużaw għal għexieren ta’ snin. Dak li mhux ordinarju huwa kemm ftit hemm żmien biex jinbdew.
Liema mediċini. Jissemmew hawnhekk biex tagħrafhom, mhux biex teħodhom:
- gentamicin jew streptomycin, mogħtija b’injezzjoni;
- ciprofloxacin, levofloxacin jew moxifloxacin;
- doxycycline, prinċipalment għall-pesta bubbonika;
- chloramphenicol, meta l-infezzjoni tkun laħqet il-kisja tal-moħħ.
Il-kors tas-soltu huwa ta’ 10 sa 14-il jum. L-għażla, id-doża u r-rotta jiġu deċiżi mit-tabib, u jvarjaw għat-tfal u waqt it-tqala.
Fejn. L-isptar. Minbarra l-antibijotiċi, persuna bi pesta severa jista’ jkollha bżonn fluwidi ġol-vina, ossiġenu u għajnuna fit-teħid tan-nifs.
Iżolament.
- Pesta pulmonari: il-pazjent jiġi iżolat, u kull min jidħol fil-kamra jieħu prekawzjonijiet kontra l-qtar. B’antibijotiċi effettivi, il-pazjent normalment ma jibqax jikkontaġja wara 48 siegħa.
- Pesta bubbonika mingħajr sogħla: l-ebda iżolament; kura ordinarja bi ingwanti u ħasil tal-idejn, u attenzjoni ma’ kull ħaġa li tkun messet il- pus.
Għaliex is-sigħat huma importanti.
- Għall-pesta pulmonari, il-World Health Organization tgħid li r-rati ta’ fejqan huma għoljin meta l-kura tibda fi żmien 24 siegħa mill-ewwel sintomi. Il-manwal tagħha jżid jgħid li l-mewt normalment isseħħ jekk il-kura effettiva ma tibdiex fi żmien 24 sa 36 siegħa.
- Minkejja dan, il-kura qatt ma tinżamm lura għax tidher li bdiet tard. Ejja fi kwalunkwe stadju.
- Fost każijiet ippubblikati ta’ pesta bubbonika, madwar 66 % tal-pazjenti mhux ikkurati mietu, meta mqabbla ma’ madwar 13 % ta’ dawk ikkurati.
Fejqan. Ħafna nies jibdew iħossuhom aħjar fi żmien ġimgħa jew ġimagħtejn minn meta jibdew il-kura. Il-glandoli minfuħin jistgħu jieħdu diversi ġimgħat biex jinżlu. Ħu kull doża tal-kors, sal-aħħar, anki ladarba tħossok tajjeb.
X’tista’ tagħmel, u x’tista’ tħalli warajha. Il-kumplikazzjonijiet li jelenkaw il-kliniċi huma dawn:
- mewt tat-tessut — gangrena — tas-swaba’ tal-idejn, tas-swaba’ tas-saqajn jew tal-imnieħer, li tista’ tispiċċa fit-telf ta’ saba’, saba’ tas-sieq jew parti minn riġel;
- meninġite;
- insuffiċjenza respiratorja;
- insuffiċjenza ta’ organi oħra;
- wara, konvalexxenza twila.
Dawn jiżviluppaw malajr, u jseħħu fil-pesta li ġiet ikkurata tard. Il-mod kif t evitahom huwa l-istess bħall-mod kif tibqa’ ħaj: kura fl-ewwel jum.
Tqala u tfal. L-istess urġenza tapplika; il-mediċini jintgħażlu u d-dożi jiġu stabbiliti għall-pazjent. Fil-każijiet irrappurtati, pesta mhux ikkurata waqt it-tqala kienet fatali għal madwar żewġ terzi tan-nisa. F’reviżjoni ta’ 658 pazjent, 40 % kienu taħt it-18-il sena.
Reżistenza. Rari. Ġiet deskritta razza waħda reżistenti għal diversi antibijotiċi; il-World Health Organization tinnota li r-reżistenza għall-mediċini ma kinitx problema fil-kura ta’ pazjenti bil-pesta.
Sors. WHO, Manual for plague surveillance, diagnosis, prevention and control (2024), section 6, https://www.who.int/publications/i/item/9789240090422 ; Nelson C. A. et al., "Antimicrobial treatment and prophylaxis of plague", MMWR Recommendations and Reports 70(RR-3), 2021, https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/70/rr/rr7003a1.htm ; Médecins Sans Frontières, Clinical guidelines: Plague, https://medicalguidelines.msf.org/en/viewport/CG/english/plague-16689935.html ; Cleveland Clinic, Plague, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17782-plague
Dan mhux. Qari, mhux riċetta. L-ismijiet tal-mediċini jingħataw biss biex tagħrafhom. L-antibijotiċi għall-pesta jiġu preskritti u ssorveljati minn tabib.