Eżawriment mis-sħana. Għaraq abbundanti, pallidu u niedi, uġigħ ta’ ras, sturdament, dardir, bugħawwieġ, polz mgħaġġel u dgħajjef. Iħossuhom ħażin ħafna iżda jkunu għadhom f’sensihom.
- Oħroġhom mix-xemx u poġġihom f’post frisk. Imteddhom b’riġlejhom mgħollija.
- Ħollilhom il-ħwejjeġ. Kessaħ il-ġilda — bl-ilma, biċċiet tad-drapp imxarrbin, u fann.
- Agħtihom sips ta’ ilma jekk ikunu kompletament konxji.
- Għandhom jibdew jitjiebu fi żmien nofs siegħa. Jekk ma jitjiebux, ittrattaha bħala puplesija tas-sħana.
Il-puplesija tas-sħana hija emerġenza medika. Id-differenza tinsab fil-moħħ: konfużjoni, imġiba stramba, diskors imħawwad, nuqqas ta’ bilanċ, aċċess konvulsiv, telf tas-sensi. Il-ġilda tista’ tkun sħuna u xotta — jew xorta bl-għaraq, u għalhekk "ġilda xotta" hija regola ħażina li wieħed joqgħod fuqha.
- Ċempel in-numru tal-emerġenza.
- Kessħuhom b’mod qawwi u minnufih. It-tkessiħ huwa t-trattament, u kull minuta f’dik it-temperatura tikkawża ħsara. Immersjoni f’ilma kiesaħ fejn dan jista’ jsir b’mod sigur; inkella lożor kesħin u mxarrbin, ilma fuq il-ġilda kontinwament, pakketti tas-silġ fuq l-għonq, il-koxox u l-groin, u fann kontinwu.
- Tagħtuhom xejn mill-ħalq jekk ma jkunux kompletament konxji.
- Komplu kessħuhom waqt li tistennew. Ieqfu meta jibdew jirtogħdu bil-qawwa jew isiru konxji u jkunu aktar friski.
Min jinsab f’riskju qabel ħaddieħor. Tfal żgħar, persuni anzjani, persuni li jaħdmu barra, persuni bl-uniformi u bl-armatura tal-ġisem, persuni li jieħdu mediċini li jaffettwaw l-għaraq, u kull min jitħalla f’vettura pparkjata — fejn temperatura interna togħla ħafna aktar malajr milli jistennew in-nies.
Sors. World Health Organization, Climate change, heat and health, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-heat-and-health ; European Resuscitation Council, Guidelines 2021, First Aid section, https://cprguidelines.eu/guidelines-2021
X’mhuwiex dan. Qari, mhux ċertifikazzjoni.