Dżuma jest zakażeniem wywoływanym przez bakterię Yersinia pestis. Jest przede wszystkim chorobą małych dzikich zwierząt — zwłaszcza gryzoni — oraz pcheł, które na nich żyją. Człowiek jest przypadkowym żywicielem. Bakteria dociera do ludzi, gdy ugryzie ich pchła, która żerowała na zakażonym zwierzęciu, gdy mają kontakt z zakażonym zwierzęciem lub gdy wdychają krople wykaszlane przez osobę albo zwierzę, którego płuca są zakażone.
To nie jest choroba z przeszłości. Ta sama bakteria spowodowała trzy pandemie. Pierwsza rozpoczęła się w roku 541. Druga obejmowała Czarną Śmierć z lat 1346–1353, która zabiła około jednej trzeciej ludności Europy. Trzecia rozprzestrzeniła się na całym świecie dzięki statkom parowym i kolei pod koniec dziewiętnastego wieku. Bakterię zidentyfikował w 1894 Alexandre Yersin, a w 1898 Paul-Louis Simond wykazał, że przenosi ją pchła szczurza. Nigdy nie została wykorzeniona, ponieważ nie zależy od ludzi: nadal żyje wśród dzikich gryzoni.
Gdzie występuje obecnie. Jako choroba zwierząt dżuma występuje na każdym kontynencie z wyjątkiem Oceanii. Obszar, na którym występują jednocześnie bakteria, odpowiedni gryzoń i odpowiednia pchła, nazywa się ogniskiem naturalnym. Od 2000 ponad 95 % przypadków u ludzi zgłoszono z Afryki. Przypadki są również regularnie zgłaszane z obu Ameryk, a Azja Środkowa ma największą liczbę ognisk naturalnych, chociaż w ich pobliżu mieszka niewiele osób. W latach 2000–2018 do World Health Organization zgłoszono 26,237 przypadków u ludzi z 21 krajów. Ognisko może pozostawać ciche przez dziesięciolecia, a następnie ponownie powodować przypadki, dlatego stwierdzenie „od lat nie było tu dżumy” nie oznacza tego samego co „nie ma jej tutaj”.
Można ją wyleczyć. To najważniejsze zdanie w tym kursie. Dżuma jest zakażeniem bakteryjnym, a powszechnie stosowane antybiotyki ją leczą — jeśli leczenie rozpocznie się wcześnie. Nieleczona najczęstsza postać zabija od 30 % do 60 % osób, które się nią zakażą, a postać zajmująca płuca jest niemal zawsze śmiertelna. W przypadku leczenia rozpoczętego na czas większość osób wraca do zdrowia. Niemal wszystko w kolejnych lekcjach dotyczy tego jednego słowa, wczesnego: znajomości dróg zakażenia, znajomości okresów inkubacji, znajomości pierwszych objawów oraz wiedzy o tym, co zrobić w pierwszej godzinie.
Niebezpieczeństwo wynika z szybkości. Sama bakteria jest nietrwała. Światło słoneczne, ciepło i wysychanie ją niszczą, zwykłe środki dezynfekcyjne zabijają ją w ciągu minut, a na suchych powierzchniach nie utrzymuje się. To, co robi, to bardzo szybkie przemieszczanie się wewnątrz organizmu.
Źródło. WHO, Plague fact sheet, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/plague ; WHO, Manual for plague surveillance, diagnosis, prevention and control (2024), https://www.who.int/publications/i/item/9789240090422 ; Barbieri R. et al., "Yersinia pestis: the natural history of plague", Clinical Microbiology Reviews 34(1), https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7920731/
Czego to nie jest. To lektura, a nie porada medyczna ani diagnoza. Jeśli jesteś chory, decyzję podejmuje lekarz. Jeśli organ ochrony zdrowia w Twoim miejscu mówi coś innego niż ta strona, obowiązują zalecenia tego organu.