Kull protokoll ippubblikat dwar id-dokumentazzjoni ta’ dawn ir-reati jibda bl-istess prinċipju, u dan mhuwiex formalità.
Il-persuna li tagħtik rendikont tista’ tinqatel minħabba fih. Ismijiet, uċuħ, postijiet, pjanċi tal-vetturi, il-fatt li xi ħadd tkellem miegħek. Rekord li jidentifika xhud f’territorju okkupat jew ikkontestat huwa rekord li jista’ jintuża kontrih minn min isibu.
Staqsi qabel ma tirrekordja persuna. Spjega min int, għal xiex jista’ jintuża l-materjal, min jista’ eventwalment jarah, u li ma tistax twiegħed li qatt ma jkun jidher. Kunsens mogħti mingħajr dan mhuwiex kunsens.
Terġax tintervista persuna trawmatizzata għal verżjoni aħjar. Rendikonti ripetuti tal-istess trawma jagħmlu ħsara lill-persuna u lill-evidenza: inkonsistenzi introdotti permezz tar-rakkont mill-ġdid jintużaw aktar tard biex jitfgħu dubju fuqha.
Twiegħedx dak li ma tistax twettaq. La prosekuzzjoni, la kumpens, la protezzjoni, u lanqas li xi ħadd qatt jinżamm responsabbli.
Tiġborx dak li ma tistax tipproteġi. Materjal fuq telefon mhux kriptat f’punt ta’ kontroll huwa materjal f’idejn xi ħadd ieħor. Jekk ma tistax tiżgurah, ikkunsidra jekk għandekx iżżommu xejn.
Sorsi. UN Office of the High Commissioner for Human Rights, Berkeley Protocol on Digital Open Source Investigations, https://www.ohchr.org/ ; OHCHR, Minnesota Protocol on the Investigation of Potentially Unlawful Death, https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Publications/MinnesotaProtocol.pdf ; Eurojust and the Genocide Network guidelines.