An féidir aon rud a dhéanamh sula dtagann duine tinn? Is féidir. Tugtar próifiolacsas iarchnochtaithe air, tá sé simplí, agus caithfear é a iarraidh — ní bheidh a fhios ag aon duine go raibh tú nochta mura ndeir tú é.
Cé a mheastar a bheith nochta. De réir an World Health Organization, duine a rinne ceann de na rudaí seo a leanas sna 10 lá roimhe sin:
- bhí sé nó sí laistigh de 2 mhéadar ó dhuine a raibh plá niúmónach air — amhrasta nó deimhnithe — tráth ar bith idir an chéad siomptóm a bhí ag an duine sin agus deireadh a chéad 48 uair an chloig de chóireáil;
- tá sé nó sí ina chónaí sa teaghlach céanna le hothar a bhfuil plá bubónach air, agus mar sin is dócha go raibh sé nó sí nochta do na dreancaidí céanna;
- láimhseáil sé nó sí ainmhí ionfhabhtaithe, nó a fhíocháin nó a shreabháin choirp, gan chosaint;
- bhí timpiste sa tsaotharlann aige nó aici a bhain leis an mbaictéar.
Cad a dhéantar.
- Cúrsa 7 lá d’antaibheathach — fluaracuinealón nó doxaisicilín — arna oideasú ag an tseirbhís sláinte. Ná ceannaigh agus ná tóg é de réir do bhreithiúnais féin: tá tábhacht leis an leigheas, leis an dáileog agus leis an bhfad ama, agus tá tábhacht leis an taifead freisin gur cuireadh cóireáil ort.
- Gan aon leithlisiú fad atá tú folláin. Tá an World Health Organization soiléir nach gá daoine nochta a leithlisiú fad nach bhfuil aon siomptóim orthu. Iarrann roinnt údarás ar theagmhálaí a dhiúltaíonn don antaibheathach fanacht sa bhaile ar feadh 7 lá.
- Faire ar shiomptóim. Tomhais do theocht gach lá ar feadh 7 lá ar a laghad. Ag an gcéad fhiabhras, glaoigh — ná fan le feiceáil conas a fhorbraíonn sé, agus abair gur teagmhálaí thú.
- Dreancaidí. Nuair ba iad na dreancaidí foinse an nochta, déileáiltear leis na héadaí, leis an teach agus leis na peataí chun fáil réidh leis na dreancaidí.
An méid a iarrtar ort a dhéanamh.
- Inis gach rud don tseirbhís sláinte faoin nochtadh: cá háit, cathain, cé chomh cóngarach, agus cá fhad.
- Tabhair ainmneacha na ndaoine eile a bhí ann. Teastaíonn an tairiscint chéanna uathu, laistigh de na 10 lá céanna.
- Tóg gach dáileog.
- Lean ort le do ghnáthshaol mura n-iarrtar ort a mhalairt a dhéanamh.
An méid nach ndéantar.
- Antaibheathaigh roimh ré, "ar eagla na heagla". Ní chuirtear antaibheathaigh choisctheacha ar fáil roimh aon nochtadh ach d’fhoirne a gcaithfidh oibriú ar feadh tréimhse ghearr in áit a bhfuil an phlá gníomhach — agus dóibh sin ó 1 lá roimh ré go dtí 48 uair an chloig ina dhiaidh. Ní comhairle é sin do thaistealaithe ná do theaghlaigh.
- Vacsaíniú tar éis nochta. Níl aon vacsaín ann chun na críche seo.
- Tástáil a dhéanamh ar theagmhálaí folláin. Níl aon tástáil ann a thaispeánann an bhfuil plá á goir ag duine nach bhfuil siomptóim air nó uirthi.
Cén fáth a ndéantar an tairiscint chomh forleathan sin. Ionas go gcoiscfidh an t-antaibheathach an galar, caithfear é a thabhairt le linn na tréimhse goir, sula mbíonn a fhios ag aon duine cé a bheadh tar éis éirí tinn. Mar sin tairgtear é do gach dlúth-theagmhálaí, agus d’fhanfadh a bhformhór folláin. Sin é praghas an mhodha, agus is praghas beag é.
Foinse. WHO, Manual for plague surveillance, diagnosis, prevention and control (2024), section 6.5, https://www.who.int/publications/i/item/9789240090422 ; New South Wales Health, Plague control guideline, https://www.health.nsw.gov.au/Infectious/controlguideline/Pages/plague.aspx ; United States Centers for Disease Control and Prevention, Clinical care of plague, https://www.cdc.gov/plague/hcp/clinical-care/index.html
Cad nach é seo. Ábhar le léamh atá ann, ní oideas. Is iad seirbhís sláinte na háite ina bhfuil tú a dhéanann na cinntí maidir le cibé an meastar gur teagmhálaí thú agus maidir leis an méid a thugtar duit.