Wiedza o tym, co dzieje się w klinice, ułatwia szybkie przeprowadzenie niezbędnych czynności.
1. Pytania i badanie. Lekarz pyta o ostatnie 10 dni: gdzie przebywałeś(-aś), o ukąszenia pcheł, zwierzęta, osoby chore w pobliżu oraz o wszelkie przyjmowane antybiotyki. Następnie przeprowadza badanie: mierzy temperaturę, ocenia oddychanie i ciśnienie krwi oraz bada węzły chłonne w pachwinach, dół pachowych i szyi.
2. Pobieranie próbek. To, jakie próbki zostaną pobrane, zależy od postaci choroby:
- płyn pobrany cienką igłą z dymienicy;
- krew;
- plwocina, jeśli występuje kaszel.
Próbki pobiera się przed podaniem pierwszej dawki antybiotyku, wszędzie tam, gdzie nie powoduje to opóźnienia.
3. Badania.
- Test szybki. Pasek testowy wykrywający antygen F1 bakterii w płynie z dymienicy lub w plwocinie; wynik jest gotowy po 15 minutach. Przegląd opublikowanych badań wykazał, że test wykrywa niemal każdy rzeczywisty przypadek, ale wynik dodatni jest na tyle często błędny, że wymaga potwierdzenia. Pomaga w podjęciu pierwszych decyzji; nie rozstrzyga rozpoznania.
- Mikroskopia. Pod mikroskopem zabarwione bakterie wyglądają jak zamknięte agrafki. Jest to wskazówka, a nie dowód — inne bakterie mogą wyglądać tak samo.
- Posiew. Wyhodowanie bakterii z próbki jest metodą referencyjną. Pokazuje także, które antybiotyki działają. Trwa co najmniej 4 dni, a ponadto wymaga czasu potrzebnego na dostarczenie próbki do wyposażonego w tym celu laboratorium.
- PCR. Wykrywa materiał genetyczny bakterii. Aby wynik uznano za potwierdzenie, dodatnie muszą być dwa różne cele genetyczne.
- Przeciwciała. Dwie próbki krwi pobrane w odstępie co najmniej 2 tygodni mogą wykazać, że organizm zareagował na bakterię. Potwierdza to przypadek później; nie pomaga pierwszego dnia.
- Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej, gdy podejrzewa się dżumę płucną.
4. Leczenie nie czeka na żadne z tych badań. Antybiotyki rozpoczyna się zaraz po pobraniu próbek, na podstawie objawów i wywiadu. Zalecenie United States Centers for Disease Control and Prevention dla klinicystów zapisano wielkimi literami: w przypadku podejrzenia dżumy nie czekaj na wyniki badań diagnostycznych.
5. Trzy słowa, które możesz usłyszeć.
- Podejrzewany: objawy pasują do choroby, a w ciągu poprzednich 10 dni mogło dojść do narażenia; nie wykonano jeszcze żadnego badania.
- Prawdopodobny: dodatkowo pierwszy test jest dodatni — test szybki, mikroskopia lub pojedyncze badanie przeciwciał.
- Potwierdzony: bakteria została wyhodowana albo wykryto jej DNA, albo stwierdzono wzrost poziomu przeciwciał między dwiema próbkami.
6. Zgłoszenie. Podejrzewany przypadek zgłasza się niezwłocznie organowi zdrowia publicznego. Nie jest to formalność ani kara: w ten sposób osoby, które miały bliski kontakt z pacjentem, zostają na czas odnalezione i objęte ochroną.
Co to oznacza dla ciebie. Możesz być leczony(-a) z powodu dżumy, a osobom, z którymi miałeś(-aś) kontakt, mogą zostać podane antybiotyki zapobiegawcze, mimo że laboratorium później wykluczy dżumę. Tak działa system zgodnie z jego założeniami, a nie jest to błąd.
Źródło. WHO, Manual for plague surveillance, diagnosis, prevention and control (2024), sections 4 and 5, https://www.who.int/publications/i/item/9789240090422 ; Jullien S., Dissanayake H. A., Chaplin M., "Rapid diagnostic tests for plague", Cochrane Database of Systematic Reviews 2020, Issue 6, https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD013459.pub2 ; United States Centers for Disease Control and Prevention, Clinical care of plague, https://www.cdc.gov/plague/hcp/clinical-care/index.html
Czym to nie jest. Jest to lektura, a nie protokół laboratoryjny. O tym, jakie badania zostaną wykonane i w jakiej kolejności, decydują klinicyści oraz laboratorium kraju, w którym przebywasz.