Bíonn sé níos éasca cabhrú lena chinntiú go dtarlaíonn sé go tapa nuair a bhíonn a fhios agat cad a tharlaíonn sa chlinic.
1. Na ceisteanna agus an scrúdú. Fiafraíonn an dochtúir díot faoi na 10 lá seo caite: cá raibh tú, greamanna flea, ainmhithe, aon duine a bhí tinn i do ghar, agus aon antaibheathaigh atá glactha agat. Ansin déantar an scrúdú: teocht, análú, brú fola, agus na nóid limfeacha sa ghréin, sna hascaill agus sa mhuineál.
2. Na samplaí. Braitheann na cinn a thógtar ar an bhfoirm:
- sreabhán a tharraingítear le snáthaid mhín ón mbubón;
- fuil;
- sputam, má tá casacht ann.
Tógtar samplaí roimh an gcéad dáileog antaibheathaigh pé áit nach gcuireann sé sin moill faoi deara.
3. Na tástálacha.
- An tástáil mhear. Stiall a aimsíonn antaigin F1 an bhaictéir i sreabhán an bhubóin nó i sputam; bíonn an toradh réidh i 15 nóiméad. Fuair athbhreithniú ar na staidéir fhoilsithe amach go n-aimsíonn sí beagnach gach fíorchás, ach go mbíonn toradh dearfach mícheart sách minic gur gá é a dheimhniú. Treoraíonn sé na chéad chinntí; ní shocraíonn sé an diagnóis.
- Micreascópacht. Faoin micreascóp bíonn cuma bioráin sábháilteachta dúnta ar na baictéir dhaite. Is comhartha é seo, ní cruthúnas — is féidir cuma chomhchosúil a bheith ar bhaictéir eile.
- Saothrú. Is é an modh tagartha an baictéar a fhás ón sampla. Taispeánann sé freisin cé na hantaibheathaigh a oibríonn. Tógann sé 4 lá ar a laghad, chomh maith leis an am a theastaíonn chun an sampla a thabhairt chuig saotharlann atá feistithe chuige.
- PCR. Aimsíonn sé ábhar géiniteach an bhaictéir. Caithfidh dhá sprioc ghéine éagsúla a bheith dearfach chun go n-áireofar an toradh mar dheimhniú.
- Antasubstaintí. Is féidir le dhá shampla fola a thógtar 2 sheachtain ar a laghad óna chéile a thaispeáint go bhfuil freagairt tugtha ag an gcorp don bhaictéar. Deimhníonn sé seo cás ina dhiaidh sin; ní chuidíonn sé ar an gcéad lá.
- X-gha den chliabhrach, nuair a bhíonn amhras ann faoin bplá sna scamhóga.
4. Ní fhanann an chóireáil le haon cheann de seo. Cuirtear tús leis na hantaibheathaigh a luaithe a thógtar na samplaí, ar bhonn na siomptóm agus na staire. Tá treoir an United States Centers for Disease Control and Prevention do chliniceoirí scríofa i gceannlitreacha: ná fan le torthaí na tástálacha diagnóiseacha má tá amhras ort faoin bplá.
5. Na trí fhocal a d’fhéadfá a chloisteáil.
- Amhrasta: oireann na siomptóim agus bhí nochtadh féideartha ann sna 10 lá roimhe sin; níl aon tástáil déanta fós.
- Dóchúil: anuas air sin, tá an chéad tástáil dearfach — an tástáil mhear, micreascópacht, nó tástáil aonair antasubstaintí.
- Deimhnithe: tá an baictéar saothraithe, nó fuarthas a DNA, nó tá méadú tagtha ar na hantasubstaintí idir dhá shampla.
6. An tuairisciú. Tuairiscítear cás amhrasta don údarás sláinte poiblí láithreach. Ní foirmiúlacht ná pionós é sin: sin é an chaoi a n-aimsítear agus a gcosnaítear in am na daoine a bhí i ngar don othar.
Cad a chiallaíonn sé seo duitse. D’fhéadfaí cóireáil a chur ort don phlá, agus antaibheathaigh choisctheacha a thabhairt do do theagmhálaithe, ar bhonn amhras a dhiúltaíonn an tsaotharlann ina dhiaidh sin. Sin é an córas ag obair mar a dearadh é, ní botún.
Foinse. WHO, Manual for plague surveillance, diagnosis, prevention and control (2024), sections 4 and 5, https://www.who.int/publications/i/item/9789240090422 ; Jullien S., Dissanayake H. A., Chaplin M., "Rapid diagnostic tests for plague", Cochrane Database of Systematic Reviews 2020, Issue 6, https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD013459.pub2 ; United States Centers for Disease Control and Prevention, Clinical care of plague, https://www.cdc.gov/plague/hcp/clinical-care/index.html
Cad nach é seo. Léamh, ní prótacal saotharlainne. Is iad na cliniceoirí agus saotharlann na tíre ina bhfuil tú a chinneann cé na tástálacha a dhéantar, agus cén t-ord ina ndéantar iad.