Is maíomh faoi áit, am agus cúis é físeán d’ionsaí. Déantar gach ceann de na trí cinn a sheiceáil ar leithligh, agus ní fianaise níos laige é físeán nach n-éiríonn leis i gceann acu — is eachtra eile é.
Caomhnaigh sula ndéanann tú anailís.
- Gabh an chéad leagan is luaithe is féidir leat a aimsiú, seachas an chóip a tháinig chugat. Déantar athchódú, bearradh agus fotheidealú ar athphostálacha ag daoine nach raibh i láthair.
- Coinnigh an comhad bunaidh gan cur isteach air, déan taifead dá hais, agus oibrigh ar chóip. Is é do shaothar féin comhad atá bearrtha nó feabhsaithe agat, ní saothar na foinse.
- Taifead an áit a bhfuair tú é, an t-am cruinn a fuair tú é, agus an cuntas a phostáil é. Imíonn ábhar; is é taifead na fála a mhaireann tar éis scriosta.
Cá háit. Déan geolonnú i gcoinne íomhánna neamhspleácha: cruth líne dín, ionad crainn, marcálacha bóthair, patrún fál. Is comhtharlú é foirgneamh amháin a mheaitseálann; is suíomh iad trí ghné sheasta sa ghaolmhaireacht cheart lena chéile.
Cathain. Déan crónlonnú: treo agus fad na scáile, aimsir is féidir a sheiceáil i gcoinne taifead, tógáil a bhí le feiceáil nó a d’imigh idir dháta aitheanta, duilliúr. Is é am uaslódála an físeáin an t-am is deireanaí a bhféadfadh sé a bheith scannánaithe, agus rud ar bith eile.
Cuidíonn meiteashonraí agus ní chruthaíonn siad tada. Baintear iad gan stró agus is furasta iad a fhalsú, baintear iad de ghnáth le linn uaslódála ag formhór na n-ardán, agus ní deir a n-éagmais tada ar chor ar bith faoin mbarántúlacht.
An rud a léirítear i ndáiríre. Déan idirdhealú idir an rud atá le feiceáil agus an rud atá á mhaíomh ina leith. Tá damáiste le feiceáil; de ghnáth ní bhíonn an muinisean ba chúis leis le feiceáil, agus ní bhíonn cé a scaoil é le sonrú beagnach riamh.
Ná méadaigh scaipeadh an ruda nach bhfuil fíoraithe agat. Ní botún beag é suíomh mícheart d’ionsaí a athrá: is maíomh é faoi cé a rinne é, agus maraítear daoine dá bharr agus cailltear cásanna.
Tabhair aire duit féin. Déanann nochtadh arís agus arís eile d’ábhar grafach dochar iarbhír. Oibrigh i seisiúin, múch an seinm uathoibríoch, bíodh an fhuaim balbhaithe de réir réamhshocraithe, agus stad.
Foinse. OHCHR agus an Human Rights Center at UC Berkeley, Berkeley Protocol on Digital Open Source Investigations, arna fhoilsiú ag OHCHR ag https://www.ohchr.org/ ; Eurojust agus an Genocide Network, Documenting international crimes and human rights violations, https://www.eurojust.europa.eu/publication/documenting-international-crimes-and-human-rights-violations
An rud nach bhfuil anseo. Ní údarás imscrúdaithe é an cumann. Déantar cur síos anseo ar an gcaoi a ndeir prótacail fhoilsithe go láimhseáiltear ábhar den sórt sin, ionas nach scriosfaidh ball a aimsíonn rud éigin é.